> ## Content Index
> Fetch the complete content index at: https://leventbulut.com/llms.txt
> Use this file to discover other available public pages before exploring further.

# Nesnel İzdüşüm Araştırma Gündemi: 13 Açık Tasarım
- URL: https://leventbulut.com/nesnel-izdusum-arastirma-gundemi-acik-tasarimlar/
- Published: 2026-11-10T19:41:20.000Z
- Updated: 2026-11-10T19:50:48.000Z
- Description: Nesnel İzdüşüm'ü sınamak için 13 çalışma tasarımı Zenodo'da yayımlandı; hiçbiri koşulmadı. İlk adım: gönüllü ikinci bağımsız etiketleyici çağrısı.
- Author: Levent Bulut
- Tags: Levent Bulut, Objective Projection

# Nesnel İzdüşüm Araştırma Gündemi: Yöntemi Çürütmeye Davet Eden 13 Tasarım

**Çıkar Çatışması ve Akademik Zemin Beyanı (COI):** Bu yazı, 10 Kasım 2026'da Zenodo'da yayımlanan *A Research Agenda for Objective Projection* adlı çalışma makalesini (sürüm 0.2) duyurur ve içindeki ilk tasarım için gönüllü çağrısı yapar. [Levent Bulut](https://leventbulut.com/), Nesnel İzdüşüm ve Anlatı Mühendisliği metodolojisinin kurucusudur. Gündemdeki 13 tasarımın hepsini, veri kümesini ve kural tabanlı dedektörü yazar hazırladı; bir yöntemin kurucusu, o yöntemin sınamalarında tarafsız bir yargıç değildir. Metodolojinin kuralları, veri kümesi ve gündem makalesi açık olarak yayımlanmıştır ve denetime açıktır. Gündemdeki tasarımların hiçbiri koşulmadı; yazarın kendi önerdiği hiçbir sonuç bağımsız olarak tekrarlanmadı. 

### Özet ve Araştırma Çerçevesi

Nesnel İzdüşüm araştırma gündemi, yöntemin iddialarını yazarı dışındaki kişilerin sınayabilmesi için hazırlanmış 13 çalışma tasarımını tek bir atıf yapılabilir belgede toplar. Makale yeni bulgu içermez. Her tasarım bir hipotez, bir birincil ölçüt, bir güç ya da kesinlik hesabı ve başlıca geçerlik tehditleriyle verilir. İlk adım, var olan 100 sahneyi ikinci bir bağımsız insanın etiketlemesidir; bunun için gerekli bütün malzeme Hugging Face'te yayında. Katılım gönüllü ve ücretsizdir.

Nesnel İzdüşüm araştırma gündemi, yöntemin iddialarını yazarı dışındaki kişilerin sınayabilmesi için hazırlanmış 13 çalışma tasarımını tek bir atıf yapılabilir belgede toplayan bir çalışma makalesidir. 10 Kasım 2026'da Zenodo'da, CC BY 4.0 lisansıyla yayımlandı ([doi:10.5281/zenodo.24115699](https://doi.org/10.5281/zenodo.24115699?ref=leventbulut.com)). Makalede yeni veri yok. Amacı, yöntemi doğrulamak değil; yöntemin nerede yanılıyor olabileceğini bulmayı başkaları için olabildiğince kolaylaştırmak.

Bu yazı makalenin ne içerdiğini Türkçe özetler ve ilk tasarım için bir çağrı yapar: Türkçe okuyabilen, veri kümesinin hazırlanmasında yer almamış biri, 100 kısa sahneyi bağımsız olarak etiketleyebilir mi?

## Neden bir araştırma gündemi?

Nesnel İzdüşüm'ün açık bir veri kümesi, bir güvenilirlik çalışması, bir pilot çalışma ve dil modellerindeki bir yön yanlılığı üzerine kavramsal bir makalesi var. Bağımsız bir tekrarı yok. Bugüne kadarki bütün güvenilirlik karşılaştırmaları tek bir insan referansına dayanıyor; yöntemle ilişkilendirilen okur tepkisi hipotezlerinin hiçbiri sınanmadı.

Eylül ve Ekim 2026'da bu sitede yayımlanan yazıların çoğu, yöntemi dar bir soruya uygulayıp bir sınama önerisiyle bitiyordu: [senaryo eylem satırları](https://leventbulut.com/senaryo-eylem-satirlari-nesnel-izdusum/), [okurun kurduğu durum modelleri](https://leventbulut.com/bilissel-poetika-durum-modelleri-okur/), [Severance'taki mekân ve ses](https://leventbulut.com/severance-dizisi-mekansal-geometri-akustik-empedans/), [polisiyede adil oyun](https://leventbulut.com/polisiyede-adil-oyun-ipucu-fiziksel-ayrinti/), [çeviride fiziksel ipucu](https://leventbulut.com/ceviride-fiziksel-ipucu-kaybolur-mu/). Bu öneriler genel okur için yazılmıştı, sayfalara dağılmıştı ve araştırma tasarımı olarak atıf yapılabilir değildi. Gündem makalesi onları topladı ve her birini başka birinin ön kayda alabileceği biçimde yeniden yazdı.

## Eldeki veri ne söylüyor, ne söylemiyor?

Veri kümesinde 500 sahne çifti var (300 Türkçe, 200 İngilizce). Altı özelliğin ikisi yasak (adı konmuş duygu yok, benzetme yok), dördü teknik: maddeleşen metafor, mikro odak, zamansal çapa ve atmosfer çelişkisi.

Güvenilirlik çalışmasının ikinci testinde (n=100) bağımsız ve kör bir insan etiketleyici sahneleri hiçbir makine çıktısını görmeden etiketledi; dört büyük dil modeli ve kural tabanlı bir dedektör bu kilitli etiketlerle karşılaştırıldı. İnsan, duygu etiketini 0, benzetmeyi 1, maddeleşen metaforu 9, mikro odağı 96, zamansal çapayı 99, atmosfer çelişkisini 44 sahnede işaretledi. Maddeleşen metaforda makine etiketleyicilerin kappa değerleri 0.000 ile 0.185 arasında kaldı. Atmosfer çelişkisinde en yüksek değer κ 0.269, mikro odakta κ 0.296 oldu. İki makinenin karışıklık matrisi yayımlanmış istatistiklerden türetilmiştir, ham değildir.

**Yorum:** İki yasak büyük ölçüde yüzeydeki bir kalıba bağlanabiliyor; dört teknik çıkarım gerektiriyor ve henüz güvenilir biçimde etiketlenemiyor. Ama her çalışmada tek bir insan referansı vardı. Düşük uyumun özelliğin kendisinden mi, tanımın gevşekliğinden mi, yoksa o tek okurun okumasından mı geldiği bugünkü veriyle ayırt edilemiyor. [Etiketçiler arası uyum ve tek etiketçinin sınırı](https://leventbulut.com/etiketciler-arasi-uyum-kappa-tek-etiketci/) yazısı bu sorunu ayrıntılı anlatıyor.

## Bir sahne, iki okuma

Sorunun neden yalnız makinelerle çözülemeyeceğini göstermek için bu yazı için yazılmış kısa bir sahne (veri kümesinde yok):

> Kemal kapıyı açtığında mutfak masasında iki fincan duruyordu. Birinin dibinde kahve telvesi kurumuştu, öbürü hiç kullanılmamıştı. Kemal kullanılmamış olanı rafa kaldırdı, telveli olanı lavaboya bıraktı ve musluğu açmadı.

Bir okur burada maddeleşen metafor görebilir: kullanılmamış fincan, gelmeyen birini somut bir nesneye çeviriyor. Bir başka okur yalnızca bir mutfak ayrıntısı görebilir ve özelliği işaretlemez. İki okuma da savunulabilir. Tanım iki dikkatli insanı aynı sonuca götürmüyorsa, makinelerin o insanlardan birine uymaması tek başına makineler hakkında bir şey söylemez. İkinci bir bağımsız insanın gerekmesinin nedeni bu.

## On üç tasarım bir bakışta

Örneklem büyüklükleri, belirtilen varsayım altında %80 güç içindir. Hiçbir etki büyüklüğü pilot veriye dayanmaz; tablolar tahmin değil, duyarlılık hesabıdır.

| Kod | Soru                                                                                         | Gereken örneklem (varsayım)                                     | Durum                      |
| --- | -------------------------------------------------------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------- | -------------------------- |
| D1  | İki bağımsız insan dört tekniği ne ölçüde aynı etiketliyor?                                  | 100 sahne; dengeli küme önerilir                                | Malzeme yayında; koşulmadı |
| D2  | Kurallı talimat, model çıktısında adı konmuş duyguyu ve benzetmeyi azaltıyor mu?             | 90 çift; 25 puanlık net farkta güç 0.95                         | Tasarlandı; kaydedilmedi   |
| D3  | Çeviri, kaynakta olmayan duygu adı ya da benzetme ekliyor mu?                                | 200–300 sahne                                                   | Koşulmadı                  |
| D4  | Okur, fiziksel ipuçlarından duyguyu hangi düzeyde çıkarıyor?                                 | d = 0.5 / 0.3 / 0.2 için 34 / 90 / 199 okur (eşleştirilmiş)     | Koşulmadı                  |
| D5  | İki yasakla yazılmış eylem satırları, kör okurun durumu tanımasını kolaylaştırıyor mu?       | d = 0.5 için grup başına 64 ya da eşleştirilmiş 34              | Koşulmadı                  |
| D6  | Kuru ses, geniş bir mekânı izleyiciye kapalı mı gösteriyor?                                  | d = 0.5 / 0.3 / 0.2 için 34 / 90 / 199 izleyici                 | Koşulmadı                  |
| D7  | Mikro odak gerçek ipucuna konunca suçluyu bulan okur artıyor mu?                             | Grup başına 41 (%20 → %40) ya da 146 (%20 → %30)                | Koşulmadı                  |
| D8  | Özetleme Yanlılığı, gözden geçirilmiş protokol                                               | Sürüm 1.2'de yeniden hesaplanacak                               | Revizyonda                 |
| D9  | OPCT v2.0                                                                                    | Henüz hesaplanmadı                                              | OSF'de kayıtlı; koşulmadı  |
| D10 | Bağımsız etiketleyiciler, açık duygu adlandırmayı küçük bir işlev listesine ayırabiliyor mu? | 200 birim; dengeli örnekleme önerilir                           | Koşulmadı                  |
| D11 | Sonraki eğitim aşamaları duyguyu daha sık adlandırıyor mu?                                   | 200–300 başlangıç metni                                         | Koşulmadı                  |
| D12 | İşaretle ve yeniden yaz döngüsü, kurallı talimata bir şey ekliyor mu?                        | 200–300 durum                                                   | D2'den sonra               |
| D13 | Aynı fiziksel ayrıntının tekrarı sonraki sahneyi daha az canlı kılıyor mu?                   | d = 0.5 / 0.4 / 0.3 / 0.2 için grup başına 64 / 100 / 176 / 394 | Koşulmadı                  |

D8, [ajanlar birbirine özet geçtiğinde ne kaybolur](https://leventbulut.com/ajanlar-birbirine-ozet-gectiginde-ne-kaybolur-summarization-bias/) yazısında anlatılan Özetleme Yanlılığı hipotezinin yeniden yazılan protokolüdür. D10, sitede yazı yazı kabul edilen Duygu Ambargosu sınırlarından türedi; [korku edebiyatında anlatmanın meşru olduğu durumlar](https://leventbulut.com/korku-edebiyatinda-goster-anlatma-booth-bulut-doktrini/) bunların ilkiydi. D12'deki işaretleyici, sitedeki [Sahne Denetleyicisi](https://leventbulut.com/sahne-denetleyicisi/) aracıdır; araç sonuçları puanlamak için kullanılmaz, çünkü işaretleri o üretir.

## Her tasarımda değişmeyen dört kural

- **Önce ön kayıt.** Her tasarım, veri toplanmadan önce hedef etki ve birincil analiziyle birlikte kaydedilir (örneğin OSF'de).
- **Sonuç ne çıkarsa yayımlanır.** Boş ve olumsuz sonuçlar, olumlu sonuçlarla aynı yerde ve aynı biçimde yayımlanır.
- **Yazar etiketlemez.** Yazar hiçbir tasarımda etiketleyici, puanlayıcı ya da rastgele atamadan sonra malzeme seçen kişi olmaz.
- **Etki büyüklükleri varsayımdır.** Pilot veri yok; güç tabloları bir öngörü değildir.

## İlk adım: ikinci bağımsız etiketleyici çağrısı (D1)

D1, gündemin en ucuz ve sonucu en çok şey değiştirecek tasarımıdır. Tek bir kişiye ve zaten var olan bir sahne kümesine ihtiyaç duyar. Tanımlar değiştirilmeden, aynı 100 sahne ikinci bir bağımsız insan tarafından etiketlenir. İki insan maddeleşen metaforda da şans düzeyinde anlaşıyorsa sorun büyük olasılıkla tanımdadır; insanlar anlaşıp makineler anlaşmıyorsa özellik makinelerin yapmadığı bir çıkarım gerektiriyor olabilir.

**Kimler katılabilir?** Türkçeyi akıcı okuyan, veri kümesinin yazımında ya da etiketlenmesinde yer almamış herkes. Katılımcı kilitli etiket dosyasını karşılaştırma aşamasına kadar açmaz ve sahneleri etiketlemek, çevirmek ya da özetlemek için hiçbir yapay zekâ sistemi kullanmaz.

**Ne kadar sürer?** Toplam 3–5 saat; birkaç oturuma bölünebilir.

**Nasıl yapılır?**

1. Geçiş A: Her sahne için önce ne fark ettiğinizi tek cümleyle yazarsınız, sonra beş özelliği VAR ya da YOK diye işaretler ve her etikete 1–3 arası bir güven puanı verirsiniz.
2. En az 24 saat ara verirsiniz.
3. Geçiş B: 100 sahneye yalnız maddeleşen metafor için yeniden bakarsınız. İlk etiketleyici de bu özelliği ayrı bir geçişte etiketlemişti.
4. Formun özetini (SHA-256) Hugging Face forumundaki [ilgili konuya](https://discuss.huggingface.co/t/180645?ref=leventbulut.com) tarihiyle yazarsınız. Karşılaştırma betiği bu özet girilmeden çalışmaz.
5. Karşılaştırmayı kendiniz çalıştırır, sonucu ve formu aynı konuda paylaşırsınız. Nasıl anılmak istediğinizi siz seçersiniz: adınızla, kullanıcı adınızla ya da anonim olarak.

Bütün malzeme veri kümesinin Hugging Face deposunda, [evaluation/second\_annotator](https://huggingface.co/datasets/leventbulut/objective-projection/tree/main/evaluation/second%5Fannotator?ref=leventbulut.com) klasöründe: 100 sahne metni, değiştirilmemiş tanımlar, boş form, Türkçe ve İngilizce kılavuz, yalnız Python'un standart kütüphanesiyle çalışan bir analiz betiği. Betik internet bağlantısı istemez.

**Analiz önceden sabitlendi.** Birincil özellikler maddeleşen metafor ve atmosfer çelişkisidir. Öteki dördü uç yaygınlıkları yüzünden yalnız betimsel raporlanır. Kappa, yüzdelik bootstrap aralığıyla verilir. Başarıyı belirleyen bir eşik yoktur; sonuç ne çıkarsa yayımlanır.

**Ücret ödenmez.** Veri kümesinin yazarı bağımsız bir araştırmacıdır ve kurum ya da hibe desteği yoktur. Katılım gönüllüdür.

## Doktrinin bu alanda söyleyemeyeceği

- Gündem, Nesnel İzdüşüm'ün doğru olduğunu söyleyemez. Yalnız bunun nasıl sınanabileceğini listeler.
- Varsayılan etki büyüklüklerinin gerçekçi olup olmadığını söyleyemez; hiçbiri pilot veriye dayanmıyor.
- Tasarımları yazarın yazmış olmasının etkisini ortadan kaldıramaz. Bağımsız araştırmacılar her tasarımı yeniden kurabilir.
- Hiçbir tasarım okurun bedenini, beyin etkinliğini ya da okurun kendi duygusunu ölçmez. Evrensel Biyolojik Arayüz (UBI) hipotezi bu gündemle doğrudan sınanamaz.
- D1'de iki insan yüksek uyum gösterse bile bu, yöntemin okur üzerindeki etkisi hakkında bir şey söylemez; yalnız tanımın iki okur için tutarlı işlediğini gösterir.

## Sınırlılıklar

- Gündem makalesi hakemli bir dergide yayımlanmadı; Zenodo'da bir çalışma makalesi olarak duruyor ve yeni veri içermiyor.
- D1'de körlük beyana dayanır. İlk etiketleyicinin kilitli etiketleri aynı açık depoda duruyor. Özet adımı, formun paylaşıldıktan sonra değişmediğini gösterir; kilitli dosyanın hiç açılmadığını göstermez.
- İlk etiketleyicinin bazı toplam sayıları (örneğin atmosferde 100'de 44) yayımlanmış makalede ve bu yazıda geçiyor. Bu, etiketlerin kendisini bilmekten zayıf ama yine de bir sızıntıdır.
- İlk etiketleyici uzman değildir. Onunla uyum, bir altın standartla değil, tek bir okurla uyumdur.
- Sahneler proje içinde yazıldı; kısa ve stilizedir. Sonuçlar yayımlanmış kurmacaya taşınmayabilir.
- Maddeleşen metaforun sitede birden fazla tanımı var. D1, ilk etiketleyiciye verilen 3.1 sürümündeki tanımı değiştirmeden kullanır.
- Yöntemin önceki kayıtları [Levent Bulut](https://leventbulut.com/graph/)'un bilgi grafiğinde ve [Levent Bulut](https://leventbulut.com/corpus/) derlem sayfasında listelenir. Gündem, bu kayıtların hiçbirini doğrulanmış saymaz.

Yöntemin sitedeki ücretsiz metin araçlarının neyi yapıp neyi yapamadığı [Nesnel İzdüşüm Araçları](https://leventbulut.com/nesnel-izdusum-araclari/) sayfasında ayrıca yazıyor.

## Sıkça Sorulan Sorular

### Nesnel İzdüşüm araştırma gündemi yeni bir bulgu içeriyor mu?

Hayır. Makale yeni veri raporlamaz. Yöntemi ya da sınırlarını sınayacak 13 çalışma tasarımını, her biri için hipotez, birincil ölçüt, güç ya da kesinlik hesabı ve geçerlik tehditleriyle birlikte tek bir atıf yapılabilir belgede toplar. Tasarımların hiçbiri koşulmadı.

### Neden ilk adım ikinci bir bağımsız etiketleyici?

Çünkü güvenilirlik çalışmasında tek bir insan referansı vardı. Makineler maddeleşen metaforda o insanla şans düzeyinde anlaştı; bunun makinelerin bir çıkarımı yapamamasından mı, tanımın gevşekliğinden mi kaynaklandığı tek referansla ayırt edilemiyor. İkinci bir insan bu iki okumayı ayırabilen en ucuz sınamadır.

### İkinci etiketleyici olmak için ne gerekiyor, ücret var mı?

Türkçeyi akıcı okumak, veri kümesinin yazımında ya da etiketlenmesinde yer almamış olmak, kilitli etiketleri karşılaştırma aşamasına kadar açmamak ve yapay zekâ kullanmamak yeterli. Toplam süre 3–5 saattir. Ücret ödenmez; katılım gönüllüdür ve katılımcı nasıl anılacağını kendisi seçer.

### SHA-256 özeti ne işe yarıyor, neyi göstermiyor?

Etiketleyici, karşılaştırmadan önce doldurduğu formun özetini forumda tarihiyle paylaşır. Böylece form paylaşıldıktan sonra değiştirilirse bu görülebilir. Özet, kilitli etiket dosyasının hiç açılmadığını göstermez; bu konuda tasarım katılımcının beyanına dayanır.

### Gündemdeki bir tasarımı koşmak için izin gerekiyor mu?

Hayır. Gündem makalesi CC BY 4.0 lisanslıdır ve tasarımları herkes koşabilir. Yazar etiketlemez; yalnız tasarımın veri toplanmadan önce kaydedilmesini ve sonucun ne çıkarsa yayımlanmasını rica eder. D1 dışındaki tasarımlar için malzeme istek üzerine paylaşılır.

## Kaynakça

- Bulut, L. (2026). *A Research Agenda for Objective Projection: Testable Hypotheses, Power Analyses, and Open Designs* (sürüm 0.2). Zenodo. [doi:10.5281/zenodo.24115699](https://doi.org/10.5281/zenodo.24115699?ref=leventbulut.com)
- Bulut, L. (2026). Reliability study of the Objective Projection annotation scheme. [arXiv:2609.13936](https://arxiv.org/abs/2609.13936?ref=leventbulut.com); [doi:10.5281/zenodo.21740239](https://doi.org/10.5281/zenodo.21740239?ref=leventbulut.com)
- Bulut, L. (2026). Objective Projection dataset. Hugging Face. [doi:10.57967/hf/8960](https://doi.org/10.57967/hf/8960?ref=leventbulut.com)
- Bulut, L. (2026). D1 second-annotator package. Objective Projection dataset, `evaluation/second_annotator/`. Hugging Face.
- Byrt, T., Bishop, J. ve Carlin, J. B. (1993). Bias, prevalence and kappa. *Journal of Clinical Epidemiology*, 46(5), 423–429.
- Cohen, J. (1960). A coefficient of agreement for nominal scales. *Educational and Psychological Measurement*, 20(1), 37–46\. [doi:10.1177/001316446002000104](https://doi.org/10.1177/001316446002000104?ref=leventbulut.com)
- Feinstein, A. R. ve Cicchetti, D. V. (1990). High agreement but low kappa: I. The problems of two paradoxes. *Journal of Clinical Epidemiology*, 43(6), 543–549.
- Plank, B. (2022). The "problem" of human label variation: On ground truth in data, modeling and evaluation. *Proceedings of EMNLP 2022*.

## Atıf

Bu yazıya atıf için:

```
@misc{bulut2026gundemduyuru,
  author       = {Bulut, Levent},
  title        = {Nesnel İzdüşüm Araştırma Gündemi: Yöntemi Çürütmeye Davet Eden 13 Tasarım},
  year         = {2026},
  howpublished = {\url{https://leventbulut.com/nesnel-izdusum-arastirma-gundemi-acik-tasarimlar/}},
  note         = {leventbulut.com}
}
```

Gündem makalesinin kendisine atıf için:

```
@misc{bulut2026agenda,
  author       = {Bulut, Levent},
  title        = {A Research Agenda for Objective Projection: Testable Hypotheses, Power Analyses, and Open Designs},
  year         = {2026},
  version      = {0.2},
  publisher    = {Zenodo},
  doi          = {10.5281/zenodo.24115699},
  howpublished = {\url{https://doi.org/10.5281/zenodo.24115699}}
}
```