Open Notebook: Anlatı Entropisi (Sₙ) Operasyonalizasyon Pilot Verisi (RD vs Cathedral)
Bu açık laboratuvar notu, Bulut Doktrini'nin merkezinde yer alan Anlatı Entropisi (Sₙ) metriğinin metin üzerinden deterministik (sayılabilir) olarak nasıl ölçüleceğine dair yürütülen v2.0 pilot çalışmasının ham verilerini içermektedir.
Dijital platformlarda (Reddit r/NarrativeEngineering) dile getirilen metodolojik bir itiraz üzerine; "yüksek potansiyel enerji" veya "yüksek karmaşıklık" gibi kavramların değerlendirici yargısından çıkarılıp, operasyonalize edilebilir prosedürlere dönüştürülmesi için bu sayım testleri başlatılmıştır.
Aşağıdaki veri seti, tek bir değerlendirici tarafından gerçekleştirilen ilk "Sert Sayım" (Hard Counting) pilot çalışmasıdır ve literatürdeki "minimalizm" ile "hiper-diyalog" varsayımlarını ölçüm prosedürüyle test etmeyi amaçlamaktadır.
1. Operasyonalizasyon Kriterleri (Sert Sayım)
Metinlerin yapısal karmaşıklığını ölçen önerilen Sₙ ≈ I_f × C_b × t yaklaşımındaki değişkenler şu şekilde operasyonalize edilmiştir:
- Süre (t): Senaryolar için tahmin edilen ekran süresi; nesir için 200 WPM varsayımıyla hesaplanan teorik okuma süresi.
- Bilgi Sürtünmesi (I_f): I_f = (Yeni Bilgi Birimi / t) × (Belirsizlik Oranı). Yeni bilgi, metinde ilk kez geçen karakter, mekan veya olay referanslarını kapsar.
- Nedensel Dallanma (C_b): C_b = (Konu Değişimi / t). Metin içindeki tematik kaymaların sıklığıdır.
- Mekânsal Matris (M): Bu pilot çalışma sonucunda M değişkeni ikiye ayrılmıştır: M_p (Fiziksel mekân kısıtı) ve M_n (Anlatısal/zihinsel mekân referans sayısı).
2. Test Edilen Vakalar
Bu pilot testte, yapısal olarak birbirinin karşıtı kabul edilen iki anlatı bloğu karşılaştırılmıştır:
- Quentin Tarantino — Reservoir Dogs (1992): Açılış lokanta sahnesi. (Çok karakterli, dışsal diyalog odaklı.)
- Raymond Carver — Cathedral (1981): Açılış anlatı bloğu (kör adam eve girene kadar olan ilk ~1500 kelime). (Tek karakterli, iç ses odaklı.)
3. Ham Veri ve Karşılaştırmalı Tablo
| Metrik | Reservoir Dogs (Lokanta) | Cathedral (İlk Blok) |
|---|---|---|
| Süre (t) | 420 sn (7.0 dk) | 450 sn (7.5 dk) |
| Konuşan / Anılan Kişi | 9 / 9 | 1 / 7 |
| Speaker Turn | 92 turn | 1 turn (iç ses) |
| Mekân Matrisi (M_p / M_n) | 4 / 4 | 4 / 1 |
| Zaman Referansı Sayısı | 8 | 15 |
| Konu Değişimi (Toplam) | 11 | 19 |
| Dallanma Hızı (C_b) | 1.57 konu/dk | 2.53 konu/dk |
| Yeni Bilgi Birimi | 20 | 27 |
| Belirsizlik Oranı | 0.60 | 0.44 |
| Bilgi Sürtünmesi (I_f) | 1.71 | 1.58 |
| Anlatı Entropisi (Sₙ) | 18.8 | 30.0 |
4. Gözlemler ve Beklenmeyen Bulgular
Pilot test verileri, başlangıçtaki beklentilerin aksine sonuçlar üretmiştir:
İç sesin entropik yükü: Carver'ın Cathedral bloğu, Tarantino'nun 8 kişilik diyalog sahnesinden daha yüksek bir Sₙ skoru (30.0 > 18.8) üretmiştir. Bunun temel nedeni, iç sesteki temporal sıçramaların (15 zaman referansı) ve konu kaymalarının (C_b = 2.53) diyalogdan daha yüksek olmasıdır.
Kanal sayısı etkisi: İki metnin I_f (Bilgi Sürtünmesi) değerleri birbirine yakın çıkmıştır (1.71 ve 1.58). Bu durum, mevcut formülün eşzamanlı konuşmacı sayısının (Person Count) yarattığı bilişsel yükü ölçmede yetersiz kalabileceğini veya "minimalizm" olarak adlandırılan üslubun yüzeyin altında yüksek bir bilgi yoğunluğu taşıyabileceğini düşündürmektedir.
5. Sayım Protokolünün Sınırları
Bu pilot çalışmada "Yeni Bilgi Birimi" ve "Belirsizlik Oranı" tanımlamaları, değerlendirici yargısına dayalı operasyonel kararlardır. Inter-rater agreement testi yapılmadan, bu tanımların reproducibility seviyesi bilinmemektedir.
Sonraki aşamada bağımsız ikinci değerlendirici tarafından aynı sahneler aynı kriterlerle sayılacak ve uyum oranı (Cohen's veya Fleiss' Kappa) hesaplanacaktır. Eğer kappa < 0.60 çıkarsa, sayım kriterleri yeniden tanımlanacak ve protokol revize edilecektir.
Ek olarak şu noktalar açık metodolojik kararları temsil eder:
- 200 WPM okuma hızı varsayımı (Carver gibi yoğun nesir için tartışmalı olabilir; 160-180 WPM aralığı da savunulabilir)
- "Konu değişimi" tanımı (tematik kayma neye göre belirlenir?)
- "Belirsiz bilgi" kriteri (kapatılmamış bilgi nasıl tespit edilir?)
Bu üç parametrenin her biri kappa testinden geçecektir.
6. Kısıtlamalar ve Sonraki Adımlar
Bu rapor bir ön çalışma (pre-validation) niteliğindedir. Formül revizyonuna gitmeden önce şu metodolojik adımlar izlenecektir:
- Veri setinin genişletilmesi: Düşük karmaşıklıklı aksiyon/exposition sahneleri (örn. Iron Man Humvee sahnesi) ve standart televizyon sekansları veri setine eklenecektir.
- Inter-rater agreement (değerlendiriciler arası uyum): Sayım protokolü bağımsız bir ikinci değerlendirici tarafından tekrarlanacak ve Fleiss/Cohen Kappa skoru (hedef > 0.60) raporlanacaktır.
- Biyofiziksel doğrulama: Metin bazlı Sₙ skorları, okur/izleyici üzerindeki otonom sinir sistemi tepkileriyle (HRV, EDA) laboratuvar ortamında çapraz teste tabi tutulacaktır.
Sayım protokolünün ayrıntılı yönergesi ilerleyen günlerde Zenodo üzerinden açık erişime sunulacaktır.
Bu nota katkı yapmak ister misiniz? Bağımsız ikinci değerlendirici arayışı sürmektedir. Aynı iki sahneyi yukarıdaki kriterlerle sayım yapmaya istekli okurlar, iletişim sayfasından ulaşabilir. Sayım sonuçları kappa testinde kullanılacak ve katkıda bulunan değerlendiriciler, ortaya çıkacak Zenodo notunda kaynak olarak teşekkür edileceklerdir.
